Etiqueta: Santa Isabel

Memoria das Heroínas de Sálvora. No 30 aniversario do pasamento de María de Sálvora

Memoria das Heroínas de Sálvora . Xosé María Fernández Pazos

Enfilamos o derradeiro trimestre deste ano no que lembramos os cen do naufraxio  do vapor-correo Santa Isabel nos baixos da Illa de Sálvora. Desgraciadamente a situación sanitaria dos últimos dous anos non axudou a lembrar como se merecía esta traxedia que deixou tan fonda lembranza na nosa comarca, ata o punto de que naqueles anos vinte foi coñecido como o “Titanic Galego” polos medios de comunicación de época.

Heroísmo, xenerosidade e nobreza  destacan naquel suceso lutuoso que durante décadas quedou no esquecemento, pero que hoxe lembramos con orgullo.    

María de Sálvora. Arquivo XMFP

Este 15 de outubro cúmprense trinta anos do pasamento de María Fernández Oujo, máis coñecida como María de Sálvora  quen tiña 16 anos o día do naufraxio, a derradeira das heroínas en falecer, e que aquela noite do 2 de xaneiro de 1921, interveu  temerariamente no rescate das mulleres, homes e nenos do Santa Isabel. Xunto a ela estaban Cipriana Oujo Maneiro (24) e Josefa Parada Crugeiras (32), que se botaron cara a praia da Area dos Bois, onde permanecían varadas as dornas dos colonos. Estas mulleres xunto a outros veciños, subiron as pequenas embarcacións e remarían en axuda dos náufragos.

Tres foron as dornas que sairon en auxilio. Amais da xa citada, noutra ían Francisco Oujo Lema, José Parada e Manuel Caneda Crujeiras, quenes auxiliarían o bote número 8 do vapor-correo axudados polas mulleres no remolque ata terra. Rescatarían amais a outras oito persoas que estaban na auga. Unha terceira dorna levaba a José Oujo Lema e a Cipriana Crujeiras Reiris (48) quenes prestarían tamén axuda. Mentres outra dorna ía cara a Ribeira a avisar do suceso. Desde terra prestarían auxilio os poucos veciños que permanecían aquela noite en Sálvora, xa que o resto dos habitantes da aldea estaban en terra pasando fin de ano, e o tempo revolto impedira que regresasen a illa.

O vapor embarrancou nos baixos da Pegar, fronte o faro, e todo apunta a que a causa foi a “serrasón” que non permitiu tomar posición exacta o vapor con respecto ós faros, ata o punto que pensaron que embarcaran en Ons.

O acontecido aquela noite marcaría a vida dos seus habitantes e sobre todo das mulleres. A ampla investigación realizada pola autoridade de mariña e pola prensa da época, salientou o labor desenvolvido no auxilio das vítimas. As tres heroínas recibirían  recoñecementos e incluso a cidade de Vigo faríalle un multitudinario homenaxe no que se participou toda a cidade olívica.

Recibimento da Cidade de Vigo ás Heroinas

Un ano  despois do naufraxio, en 1922, o Congreso dos Deputados propuxo a concesión de condecoracións ás mulleres, homes e xente de Ribeira que se volcou na axuda e acollida das vítimas, ata o punto de que a prensa da época pediu a concesión do título de “Moi Nobre, Leal e Humanitaria cidade”, aínda que non se chegou a facer. As condecoracións e recompensas serían entregadas o 8 de xaneiro de 1924 polo secretario municipal ribeirense.

A directiva do Gran Peña de Vigo organizadora da homenaxe coas Heroínas

As historias levantarían  co paso do tempo, unha falsa lenda sobre a súa intervención,    afirmándose incluso que se dedicaran a quitarlle ós cadáveres o que levaban  de valor para o cal non dubidaron en mutilalos dedos das vítimas. Pero a historia dos raqueiros ou praieiros,  que provocaban os  naufraxios e esperaban que a carga do barco chegase a terra, non teñen cabida nesta historia. Polo menos así o testemuña o capitán, o segundo oficial e o resto dos que se salvaron.

Os veciños de Sálvora a principios de 1921

Estes comentarios desmentidos nos documentos oficias -existe un no que aparece o recuperado dos corpos-, na investigación da prensa e nas declaracións dos superviventes, causaron un gran malestar  nas mulleres e nos paisanos da aldea. Sería a garda civil e principalmente os carabineiros, os que se encargarían de facer esa operación. Curiosamente os veciños pensaron que os axentes se quedaron co que collían dos cadáveres. Sen embargo o expediente existente no arquivo da causa, amosa como o rescatado foi entregado ás familias das vítimas, desmentindo deste xeito o roubo duns e doutros.  Elas participarían anos despois no rescate doutros dous barcos que embarrancarían tamén na illa.

A falsa lenda correu un tupido velo polo papel que xogaron os veciños, e eles laiábanse dos comentarios que se fixeron sobre o seu labor no rescate. Tal vez por iso esqueceuse a historia ata que logramos recuperar aquela tráxica historia, hoxe presente na historia da comarca.

Cipriana Crujeiras Reirís, Josefa Parada Crugeiras, Cipriana Oujo Maneiro e María Fernández Oujo

 María, da que lembramos hoxe o seu trinta pasamento, casaría na década dos anos vinte con Fidel Sampedro Crujeiras,  mariñeiro co que se trasladaría a Aguiño e con quen tería tres fillos  María, Dionisio e Manuela a única que aínda vive.

Sirva este artigo para lembrar o papel das heroínas e heroes de Sálvora e do vapor-correo Santa Isabel e das súas 213 vítimas.

Arrancan os actos do centenario do Santa Isabel o “Titanic galego”

Este sábado día 2 de xaneiro cúmprense os 100 anos do afundimento do vapor-correo Santa Isabel nos baixos da Illa de Sálvora. No naufraxio acontecido á 1.50 da madrugada, morreron 213 persoas e salvaronse 53. É o naufraxio mais importante en número de vítimas civis do século XX e a prensa da época chamouno “O titanic galego”.

“O Barbanza” a nosa publicación mensual publicou no seu último número de decembro un amplo reportaxe gráfico e infografía no que se narra de xeito breve a historia do naufraxio e o acontecido aquela tráxica madrugada.

Pode leerse ou descargarse desde o enlace O Barbanza 16-17

ACTOS INSTITUCIONAIS Pola súa banda o Concello de Ribeira empeza a desenvolver diversos actos que se alongarán durante todo o ano 2021.

A xornada inicial será este día 2, no que se procederá ás 13,30 horas á inauguración da exposición “Bravura. Cen anos do naufraxio do Santa Isabel” que durante todo o ano estará no Museo Municipal de Ribeira.

Previamente a parroquia celebrará unha misa funeral na Igrexa Parroquial ás 12 .30 de mañá en memoria das 213 persoas que perderan a vida no naufraxio.

Debido á situación de pandemia tanto o acto relixioso como a inauguración da mostra estará limitada en asistencia de público. A mostra abrirase a partir do luns e será de acceso libre.

Os visitantes do Museo Municipal recibirán un exemplar da edición especial en formato tabloide que como si fora un xornal de principios do século XX, pasa revista a historia do naufraxio, a mostra do que se pode ver na exposición, o papel do segundo heroe do Santa Isabel, Luis Cebreiro, e a reproducción dun artigo de Lustres Rivas e dunha folla do caderno manuscrito “Las mugeres de Sálvora. Tragedia griega” de Valle-Inclán que non chegou a ser realidade.

A milla solidaria Heroínas de Sálvora

Paralelamente a este acto celebraraes a milla solidaria Heroínas de Sálvora que será en formato virtual. A iniciativa que se celebra por segundo ano lembra ás mulleres de Aguiño que o 2 de xaneiro de 1921 fixéronse ao mar para salvar aos sobreviventes de naufraxio do Santa Isabel, unha iniciativa organizada pola concellería de Deportes do Concello de Ribeira .

Este 2021 será diferente, xa que a pandemia obrigou aos promotores a optar por unha versión virtual, polo que cada persoa poderá saír os días 2 e 3 para completar o percorrido que considere máis oportuno. Todo o recadado irá destinado á Fundación Faiben. Os interesados en participar deben apuntarse a través da páxina web www.galitiming.com. O custo de anotación por persoa é de cinco euros.

1930 Heroína riveirense hai 90 anos

 Na década dos anos noventa recuperei para a historia local de Riveira a historia do naufraxio do “Vapor-correo Santa Isabel”. Un transporte marítimo non que faleceran 213 persoas o 2 de xaneiro de 1921.

Sería cunha serie de artigos publicados en varios xornais galegos nos que aparecerían amais por primeira vez, fotografías de como era o buque. De aí nacería o libro “Sálvora, memoria dun naufraxio. A traxedia do Santa Isabel”, e con recuperaríase o papel dás heroínas de Sálvora, que por certo foran CATRO e non tres como algúns se empeñan en poñer. Unha delas interviría decididamente desde outra dorna. E iso sen esquecer tampouco ós homes que tamén intervirán no salvamento e que recibirían recoñecemento oficial.

Pero hoxe traio a esta páxina a outra heroína de 17 anos tamén de Riveira. Corría o ano 1930 e a Sociedade Española de Salvamento de Naufragos concedía unha medalla e un premio en metálico á moza Dolores Fernández Sarasqueta, quen como recollía a prensa da época era homenaxeada en Vigo a principios de novembro dese mesmo ano. A moza salvou a unha meniña de dez anos de morrer afogada o 3 de setembro.

Hoxe  reproduzo parte da páxina da publicación “Mujeres españolas” do 9 de novembro de 1930 na que se recollía o acto da homenaxe feita na cidade olívica a esta riveirense, da que por certo se cumplen 90 anos da súa heroicidade.

1930 heroismo riveirensew

Arxentina estrenou “A Illa das mentiras” baseado no naufraxio do Santa Isabel. Podemos ver o trailer oficial

O “Instituto Nacional de Cine e Artes Cinematográficos” de Argentina estrenou este xoves na súa plataforma baixo demanda Online “cine.ar”, o triller “A illa das mentiras” un film que usa como base argumental o naufraxio do vapor-correo Santa Isabel.

A película desenvolve a historia na Illa de Sálvora, aínda que está gravada en Muros, O Grove, Santiago, Arzúa e Oza dos Rios amais de en Ribeira. Trátase dunha historia escrita pola directora da película Paula Cons. O film conta con Nerea Barros, Dario Grandinetti e Aitor Luna como actriz e actores principais.

Trailer oficial da película “A illa das mentiras”

Aínda que arranca en Sálvora durante o naufraxio, o argumento é unha ficción novelada que non narra os feitos reais do acontecido aínda que os usa como referencia.

Baixo o título “La isla de las mentiras: secretos y mentiras en Galicia”, o diario “La Nación” de Bos Aires fai nun artigo unha análise da película estrenada este xoves pola noite:

Paula Cons incursiona en la ficción con una historia ambientada a principios de enero de 1921 en la isla de Sálvora, en Galicia. Los hombres de la comunidad se habían marchado poco antes al continente siguiendo una antigua tradición y, en medio de una espesa niebla, el Santa Isabel -un vapor con destino a Buenos Aires y 256 personas a bordo- naufraga y se termina hundiendo frente a las rocosas costas de la zona“.

Promo de estreno da película “La Isla de las Mentiras” en la plataforma “Cine.Ar”

Tamén a web “Escribiendo de cine” analiza a película baixo o título “mujeres de la historia”.

Cun guión feito pola directora da película Paula Cons, quen fixo declaracións O Barbanza, retrasou o seu estreno en España previsto para o día 29 de maio pola situación de alerta sasnitaria.

Serie”Os museos non paran”. Museo Municipal de Ribeira. Videos sobre o Santa Isabel

O Museo Municipal de Ribeira lanzou unha serie de catro pequenos videos de promoción sobre o naufraxio do Santa Isabel do que o próximo día 2 de xaneiro cumpriranse 100 anos.

Baixo o título “Os museos non paran. Museo Municipal de Ribeira”os videos pasan revista os contidos do que conta o museo sobre o naufraxio.

Así no primeiro lémbrase ó naufraxio, na segunda das pezas o papel das heroínas, na terceira á figura do segundo oficial Luís Cebreiro, verdadeiro heróe do naufraxio e na cuarta ós contidos do museo e os donativos feitos polos descendentes dos protagonistas.

Serie “Os museos non paran”. Museo Municipal de Ribeira
Primeiro video da seria “Os museos no paran”
Segundo dos videos da serie “Os museos no paran”
Terceiro dos videos da serie “Os museos no paran”
Cuarto dos videos da serie “Os museos no paran”

Aniversario do Santa Isabel. 99 anos do seu afundimento

Este 2 de xaneiro cúmprense 99 anos do naufraxio do vapor-correo Santa Isabel, que embarrancou nos baixos de Sálvora ocasionando a morte de 213 persoas, delas 64 nenos. Un grupo de alumnos da Facultade de Comunicación da Universidade de Santiago realizaron un documental titulado ‘‘ A lenda do Santa Isabel ‘‘.

O guión da reportaxe mistura lenda e historia e así unen a tradición de Mariña e a historia do naufraxio do buque. O documental recolle a morte de Roldán e como a serea Mariña decide regresar ás profundidades das augas de Sálvora. Antes bota unha maldición: o primoxénito de cada liñaxe dos Mariño debe ser entregado ao mar onde morrerá afogado. Os autores do documental fan a conexión co naufraxio do Santa Isabel onde faleceron boa parte da pasaxe e da tripulación e do que unicamente se salvaron 53 persoas.O documental recolle a lenda como simbolismo da cantidade de xente que morre no mar e o pesar que causa nunha comunidade que vive del como é a destas costas. De feito, a reportaxe remata coa seguinte pregunta retórica: Cal é a familia desta comarca que non ten mortos no mar?.

Na reportaxe interveñen Xosé María Fernández Pazos, historiador, xornalista e mestre ribeirense, autor do libro “Sálvora, memoria dun naufraxio. A traxedia do Santa Isabel”, texto no que se recuperou hai mais de 20 anos a historia do naufraxio e as lendas da illa ribeirense; tamén falan o escrior Antonio Piñeiro, profesor, escritor e historiador, Pura Fernández Gude, sobriña de María Fernández Oujo, unha das heroínas de Sálvora e Manuel ‘De López’ e Silva, dous mariñeiros xa retirados da comarca.

O documental empeza e remata falando sobre o mar e o seu simbolismo.As entrevistas foron feitas no Porto de Aguiño, no Faro de Corrubedo, no Porto de Palmeira e en O Castro en Castiñeiras. Tamén foron gravados planos na Illa de Sálvora, na Praia da Catía, en Corrubedo, en Palmeira e en Ribeira, entre outros lugares.

O documental “ A lenda do Santa Isabel ” foi gravado e editado por Antonio Mosquera Montoya, Ana Rial Maneiro, Iago Sánchez Caridad, Laura Seijo Vigo, Pablo Montero Castro, Pablo Portela Rodríguez e Sara Pérez Seijo, que traballaron intensamente na guionización, entrevistas e recursos do documental durante varios meses.

A web de historia ribeirense www.riveira.eu recolle un apartado centrado en artigos e reportaxes sobre o vapor-correo entre eles o feito polo programa “O Mar” da TVG polo propio autor do libro en 1999 e posteriormente en 2013 outra reportaxe sobre a traxedia que levaría o nome de” O Titanic Galego“.

En marzo de 2019 presentouse no Museo Municipal de Riveira o inicio da gravación da película que usa a historia do Santa Isabel como base e que se estrenará esta primavera baixo o título “La Isla de las Mentiras” dirixida por Paula Cons e que conta con Nerea Barros, Darío Grandinetti, Aitor Luna nos papeis principais.

© 2021: Riveira na memoria | Easy Theme by: D5 Creation | Powered by: WordPress