• 5 de decembro: 100 anos da posta en marcha do Faro de Sálvora

    “Cen anos do faro de Sálvora”. Por Xosé María Fernández Pazos Este 5 de decembroLearn More

  • Memoria das Heroínas de Sálvora. No 30 aniversario do pasamento de María de Sálvora

    Memoria das Heroínas de Sálvora . Xosé María Fernández Pazos Enfilamos o derradeiro trimestre desteLearn More

  • Hai 60 anos,15 de agosto de 1961, Riveira e A Pobra, opoñianse á construción dunha refinería que foi para A Coruña

    A prensa da época recollía o 15 de agosto de 1961 a oposición dos pobosLearn More

Riveira na historia, unha viaxe polo pasado do noso concello

5 de decembro: 100 anos da posta en marcha do Faro de Sálvora

Imaxe do faro de Sálvora a finais da década dos anos vinte. Sinalado o lugar do afundimento do vapor-correo Santa Isabel

“Cen anos do faro de Sálvora”. Por Xosé María Fernández Pazos

Este 5 de decembro cómprense 100 anos da posta en marcha do Faro de Sálvora. Construído nos anos anteriores o naufraxio do vapor-correo do Santa Isabel, o faro non chegaría a tempo para evitala traxedia do terceiro suceso en número de vítimas das costas galegas, 213, e do que este ano que remata lembramos os cen do seu afundimento nos baixos da Pegar, xusto baixo do faro actual.

Tampouco evitaría o faro novo que un ano despois en 1922 outro buque, o Cataluña, embarrancara no mesmo lugar que o vapor da Compañía Transatlántica Española, aínda que sen vítimas.

Alzado do vello faro de Sálvora . Ano 1899. Arquivo Joferpa

Proxecto

En 1904 o Servizo Central de Sinais Marítimas, decidiu revisalos faros da ría de Arousa dándolle prioridade á construción dunha nova luminaria que substituíra o vello feito en 1851. O obxectivo era darlle mais altura logrando con elo que fose visible desde o interior da ría e que servira para a guía de entrada e saída de buques, cubrindo amais a sinalización ata o baixos de Corrubedo, o que obrigou incluso a dinamitar parte das rochas do lado dereito e deste xeito permitir que chegara a luz do faro. Na operación tiveron que demolerse preto de mil metros cúbicos de rocha debido a un erro nos cálculos  de altura da luz que quedaba tapada cara o noroeste. Tamén sería demolido o vello faro o material do cal foi usado na construción do novo.

En 1905 a obra encargase os enxeñeiros de Pontevedra que entrarían a formar parte dunha comisión na que tamén estaría o Ministerio da Guerra, xa que a illa fora expropiada por necesidades de defensa nacional e 1904 instalándose nela unha batería, o que obrigou a desprazar o faro unha ducia de metros o noroeste. O faro chegaría os 40 metros de altura desde o nivel do mar.

O proxecto do novo faro foi realizado polo enxeñeiro Mauro Serret, que pertencía ao Servizo Central de Sinais Marítimas. Cun orzamento de 123.132, 80 pesetas, algo mais de 740 euros actuais, o faro entrou en funcionamento o luns 5 de decembro de 1921 coa categoría de “faro de terceiro orde Gran Modelo” e cun alcance de 17 millas náuticas, preto de 31 quilómetros. O edificio tería unha planta en forma de U e torre octogonal pegada á fachada posterior do edificio principal. Sería de forma troncopiramidal e realizada en cantería vista e cun dobre balcón superior. Inicialmente, no proxecto iniciado en 1910, non se fixara a altura da torre pendente do tipo de lanterna e iluminación do que sería dotado.

O novo faro a principios do ano 21 aínda non operativo. S. Corral

As características técnicas do faro e a mellora das instalacións para os torreiros e familias, foi considerado pola prensa como un dos máis modernos da época. A luz producíase cunha lámpada de vapor de petróleo alamana que sería anos despois cambiada por outra inglesa das mesmas características. En 1992 cambiaríase por unha eléctrica alimentada por grupos electróxenos e posteriormente por un sistema fotovoltaico. Por certo o faro de Sálvora sería xunto o de Ons e Sisargas dos últimos en usar petróleo. No ano 2000 o sistema de rotación, que usaba un complexo sistema de engrenaxes, pións e rodas foi cambiado por un motor eléctrico de rotación.

O faro funcionaba con petroleo e periodicamente unha embarcación transportaba un cento de bidóns de 50 litros. Tratábase dun traballo arduo xa que o barco tiña que fondear preto do peirao e levar e nun bote a remo levábase o dique para os eu traslado. A veces os traballos de descarga obrigaban a gardar nunha caseta aínda existente agora parte da carga ata o día seguinte.

A estrutura do faro quedaría pechada cunha cuberta plana. A torre remataría na súa parte superior cunha cornixa en forma cilíndrica ata a base da lanterna mentres que o interior sería un oco octogonal da torre cunhas escaleiras de fundición quedando o centro libre para a baixada dos cables do motor.

O faro de Sálvora é moi semellante o de Punta Insua en Carnota acendido tamén nese mesmo ano 1921, e que acelerou a súa construción polo naufraxio do cruceiro Cardenal Cisneros afundido en 1908 o encallar nos baixos de Os Meixidos entre as rías de Corcubión e Muros, considerado un dos puntos mais perigosos de toda a costa da morte cunha ducia de afundimentos.

O vello faro

O actual faro de Sálvora substitúeu o vello feito en 1851 por Celedonio de Uribe, un dos mais activos enxeñeiros da provincia, autor entre outros dos proxectos dos faros de Corrubedo e Cíes, e quen deseñaría boa parte das vías provinciais. como as estradas de Noia – O Son en 1868 e a estrada de Padrón a Ribeira, e nesta cidade o dique, a precisión de desaugues e outras obras que permitirían levantar os primeiros planos das vilas comarcais inexistentes a nivel municipal.

1921 Vello faro de Sálvora. C. Carracedo

O lugar escolleito para a instalación do faro sería o mais saínte cara ao sur, coñecido  como punta Besugueiros, desde onde era posible velo faro de Corrubedo polo norte e Ons e Cíes pola costa sur. O vello faro chegaría ós 25 metros de altura desde o nivel do mar e remataba cun pequeno balcón que rodeaba a torre hexagonal dunha lanterna de 1,80 metros de diámetro e na que tamén se instalaría a óptica e o aparato de iluminación. As obras empezarían en 1852 usando pedra da illa e entraría en funcionamento o 19 de outubro de 1853, sendo de cuarta clase con luz fixa branca e destelos vermellos cada dous minutos chegando ás 9 millas náuticas- pouco máis de 16 quilómetros.

O faro protagonista da noite do naufraxio do Santa Isabel, sería desmantelado posteriormente e parte da súa estrutura usada no novo. Mentres non se poñían en marcha a nova luminaria, levantouse unha instalación provisional cunha luz universal que se construíu sobre unha rocha próxima a Besuguerios.

A cerrazón da noite do naufraxio do Santa Isabel e a escasa luz que daba a lanterna,  tiveron seguramente moito que ver na traxedia o que fixo que se tomaran mal as referencias da posición da rota do buque. Actualmente aínda se conservan algúns restos situados o sur do faro moderno xusto sobre as rochas onde embarrancou o vapor-correo.

Memoria das Heroínas de Sálvora. No 30 aniversario do pasamento de María de Sálvora

Memoria das Heroínas de Sálvora . Xosé María Fernández Pazos

Enfilamos o derradeiro trimestre deste ano no que lembramos os cen do naufraxio  do vapor-correo Santa Isabel nos baixos da Illa de Sálvora. Desgraciadamente a situación sanitaria dos últimos dous anos non axudou a lembrar como se merecía esta traxedia que deixou tan fonda lembranza na nosa comarca, ata o punto de que naqueles anos vinte foi coñecido como o “Titanic Galego” polos medios de comunicación de época.

Heroísmo, xenerosidade e nobreza  destacan naquel suceso lutuoso que durante décadas quedou no esquecemento, pero que hoxe lembramos con orgullo.    

María de Sálvora. Arquivo XMFP

Este 15 de outubro cúmprense trinta anos do pasamento de María Fernández Oujo, máis coñecida como María de Sálvora  quen tiña 16 anos o día do naufraxio, a derradeira das heroínas en falecer, e que aquela noite do 2 de xaneiro de 1921, interveu  temerariamente no rescate das mulleres, homes e nenos do Santa Isabel. Xunto a ela estaban Cipriana Oujo Maneiro (24) e Josefa Parada Crugeiras (32), que se botaron cara a praia da Area dos Bois, onde permanecían varadas as dornas dos colonos. Estas mulleres xunto a outros veciños, subiron as pequenas embarcacións e remarían en axuda dos náufragos.

Tres foron as dornas que sairon en auxilio. Amais da xa citada, noutra ían Francisco Oujo Lema, José Parada e Manuel Caneda Crujeiras, quenes auxiliarían o bote número 8 do vapor-correo axudados polas mulleres no remolque ata terra. Rescatarían amais a outras oito persoas que estaban na auga. Unha terceira dorna levaba a José Oujo Lema e a Cipriana Crujeiras Reiris (48) quenes prestarían tamén axuda. Mentres outra dorna ía cara a Ribeira a avisar do suceso. Desde terra prestarían auxilio os poucos veciños que permanecían aquela noite en Sálvora, xa que o resto dos habitantes da aldea estaban en terra pasando fin de ano, e o tempo revolto impedira que regresasen a illa.

O vapor embarrancou nos baixos da Pegar, fronte o faro, e todo apunta a que a causa foi a “serrasón” que non permitiu tomar posición exacta o vapor con respecto ós faros, ata o punto que pensaron que embarcaran en Ons.

O acontecido aquela noite marcaría a vida dos seus habitantes e sobre todo das mulleres. A ampla investigación realizada pola autoridade de mariña e pola prensa da época, salientou o labor desenvolvido no auxilio das vítimas. As tres heroínas recibirían  recoñecementos e incluso a cidade de Vigo faríalle un multitudinario homenaxe no que se participou toda a cidade olívica.

Recibimento da Cidade de Vigo ás Heroinas

Un ano  despois do naufraxio, en 1922, o Congreso dos Deputados propuxo a concesión de condecoracións ás mulleres, homes e xente de Ribeira que se volcou na axuda e acollida das vítimas, ata o punto de que a prensa da época pediu a concesión do título de “Moi Nobre, Leal e Humanitaria cidade”, aínda que non se chegou a facer. As condecoracións e recompensas serían entregadas o 8 de xaneiro de 1924 polo secretario municipal ribeirense.

A directiva do Gran Peña de Vigo organizadora da homenaxe coas Heroínas

As historias levantarían  co paso do tempo, unha falsa lenda sobre a súa intervención,    afirmándose incluso que se dedicaran a quitarlle ós cadáveres o que levaban  de valor para o cal non dubidaron en mutilalos dedos das vítimas. Pero a historia dos raqueiros ou praieiros,  que provocaban os  naufraxios e esperaban que a carga do barco chegase a terra, non teñen cabida nesta historia. Polo menos así o testemuña o capitán, o segundo oficial e o resto dos que se salvaron.

Os veciños de Sálvora a principios de 1921

Estes comentarios desmentidos nos documentos oficias -existe un no que aparece o recuperado dos corpos-, na investigación da prensa e nas declaracións dos superviventes, causaron un gran malestar  nas mulleres e nos paisanos da aldea. Sería a garda civil e principalmente os carabineiros, os que se encargarían de facer esa operación. Curiosamente os veciños pensaron que os axentes se quedaron co que collían dos cadáveres. Sen embargo o expediente existente no arquivo da causa, amosa como o rescatado foi entregado ás familias das vítimas, desmentindo deste xeito o roubo duns e doutros.  Elas participarían anos despois no rescate doutros dous barcos que embarrancarían tamén na illa.

A falsa lenda correu un tupido velo polo papel que xogaron os veciños, e eles laiábanse dos comentarios que se fixeron sobre o seu labor no rescate. Tal vez por iso esqueceuse a historia ata que logramos recuperar aquela tráxica historia, hoxe presente na historia da comarca.

Cipriana Crujeiras Reirís, Josefa Parada Crugeiras, Cipriana Oujo Maneiro e María Fernández Oujo

 María, da que lembramos hoxe o seu trinta pasamento, casaría na década dos anos vinte con Fidel Sampedro Crujeiras,  mariñeiro co que se trasladaría a Aguiño e con quen tería tres fillos  María, Dionisio e Manuela a única que aínda vive.

Sirva este artigo para lembrar o papel das heroínas e heroes de Sálvora e do vapor-correo Santa Isabel e das súas 213 vítimas.

Hai 60 anos,15 de agosto de 1961, Riveira e A Pobra, opoñianse á construción dunha refinería que foi para A Coruña

Refinería da Coruña en construción

A prensa da época recollía o 15 de agosto de 1961 a oposición dos pobos da ría da instalación dunha refinería na ría de Arousa. Entre os que se opoñían estaban incluso os alcaldes entre eles o de Riveira que declaraba que: ” a refinería dañaría a ría e no nos proporcionaría ningún beneficio”.

En A Pobra e Riveira creen que a refinería na Ría de Arousa significaría un gravísimo prexuizo.

Titulaba a prensa: “So en Riveira e A Pobra suman 29 fábricas de conserva que se verían gravemente afectadas. Ninguén na ría tómase en serio a construcción dunha refinería en Vilanova de Arousa”.

A refinería marcharía para a Coruña é sería unha empresa de refinado de petroleo que sería inaugurada na cidade herculina o 11 de setembro de 1964. 

Hai 60 anos, un 13 de agosto, Riveira recibía mención extraordinaria pola conservación do pobo. Tres anos antes recibira o “Premio Nacional de Embellecemento de pobos”

Nos anos sesenta cando Riveira era coñecida como a “Cidade branca da Ría de Arousa”, as festas de verán tiñan entre os seus actos mais soados a tradicional procesión do Carme, o combate naval que se desenvolvía no porto, e o globo de papel, que a semellanza do de Betanzos soltábase na praza da Igrexa contendo comentarios e críticas da vida municipal e local. Aquel globo realizábao a familia Pita que o sigue facendo na capital da Mariña desde hai 135 anos. Levaba colgado un barquillo que soltaba fogos de artificio.

Traemos hoxe a esta páxina da nosa historia a portada do programa de festas do ano 1961 no que aparece a imaxe a cor da vella Casa Consistorial e o rimbombante titular “I premio de embellecimiento de Pueblos, 1959”. Quen o diria?.

O premio lle fora concedido en 1959 pero o labor feito pola conservación do pobo fixo que o xurado decidira dar o pobo unha mención extraordinaria na III edición do premio en 1961.

Volvendo o programa de festas este levaba un saúdo do alcalde, Alvaro Landeira Martínez, pregón de José María Castroviejo e artigos de membros das reais academias da lingua española e galega, amáis de artigos do Marqués de Revilla e de don Manuel Rabanal Álvarez, catedrático de grego da USC. A comisión de festas estaba presidida por José Bello Vilas.

O 12 de agosto de 1961, hai 60 anos, visitou Riveira Balduino de Bélxica

Este 12 de agosto visitaron Santa Uxía de Riveira os reis de Bélxica, Balduino e Fabiola. Os monarcas residían no pazo de San Lorenzo en Santiago, propiedade da familia Fabiola de Mora y Aragón. Despois de asistir a unha misa na capela do pazo iniciaron unha viaxe polas rías baixas que os levarían a Riveira onde foron recibidos por centos de veciños e estiveron acompañados polo marqués consorte de revilla Joaquín Otero Goyanes e o alcalde.

O rei, que se hospedou na casa dos Otero no centro de Santa Uxía, visitaron o templo e percorreon as rúas da cidade en medio do aplauso dos veciños. Tamén xantou polbo no popular bar “A Cuba”, tal e como recolle a dedicatoria da fotografía dedicada polo marqués o establecemento, con motivo da viaxe dos reis polas rías baixas e Santiago.

Sálvora recupera a Cruz en memoria das vítimas do Santa Isabel

O Parque Nacional das Illas Atlánticas procedeu á recuperación da Cruz en lembranza do agregado e das vítimas do vapor-correo Santa Isabel, afundido o 2 de xaneiro de 1921 e no que morreron 213 persoas, sendo o terceiro naufraxio en números de falecidos dos naufraxios civís galegos e o quinto dos acontecidos nas costas do noso país.

Este 27 de xullo de 2021, fai 100 anos da colocación dun mauseleo -monumento cunha placa dedicada ao mozo Carlos Verdier e Escobar, e a todos aqueles que faleceron no naufraxio do Vapor Santa Isabel na madrugada do dous de xaneiro de 1921.

Monumento en memoria das vítimas do Santa Isabel recuperada polo parque Nacional das Illas atlánticas no centenario da súa colocación 27 de xullo de 1921

A placa, foi colocada polos pais de Carlos Verdier y Escobar e autorizada o 10 de outubro dese mesmo ano por orden do Ministerio de Fomento, previa petición de Victoriano Verdier, pai do rapaz, xefe de sección na delegación gaditana da Compañía Trasatlántica. Tamén está dedicada a todos os falecidos neste tráxico naufraxio:

“AL JOVEN

Don CARLOS VERDIER Y ESCOBAR

AGREGADO QUE DESAPARECIO EN EL

NAUFRAGIO DEL VAPOR SANTA ISABEL

A A LA MEMORIA DE LAS DEMAS DESGRACIADAS

VICTIMAS DE DICHO SINIESTRO

OCURRIDO EN ESTAS AGUAS

EN LA MADRUGADA DEL 2 DE ENERO DE 1921

DEDICAN ESTE RECUERDO

LOS DESCONSOLADOS PADRES

DE CARLITOS

CADIZ, 27 DE JULIO DE 1921″

Carlitos como era coñecido entre os seus compañeiros, era natural de Cádiz e contaba 16 anos, era a súa primeira viaxe, tiña o cargo de agregado, xunto a Carlitos tamén faleceron todos os integrantes do bote número 6, entre os que se atopaba o radiotelegrafista e todos os ocupantes do bote. O mozo sempre quixo navegar xa que os eu pai o fixera durante anos en buques da Compañía, onde era moi querido e estimado.

O entusiasmo amosado por Carlos Verdier entre os seus compañeiros, fixo que estes lle chamaran cariñosamente Carlitos; o infortunado mozo foi un dos primeiros en falecer , xa que o primeiro bote salvavidas que logrou saír do vapor, onde iría, o número 6, esnaquizouse contra as rochas morrendo tódolos seus ocupantes.

Os pais do rapaz visitarían despois a zona, onde erixirían un monumento na súa memoria, monumento que aínda hoxe existe e que acaba de ser rehabilitado polo parque Nacional das Illas Atlánticas.

Este monumento recolle todas as sensibilidades da época cara a este tráxico accidente.

Traballadores do Paque Nacional das Illas Atlánticas, encargados de recuperala Cruz en memoria das vitimas do Santa Isabel 20210727

  • All the developers of D5 Creation have come from the disadvantaged part or group of the society. All have established themselves after a long and hard struggle in their life ----- D5 Creation Team
© 2021: Riveira na memoria | Easy Theme by: D5 Creation | Powered by: WordPress